മാനസികത്തളർച്ചയും നിശ്ചലതയും: ശിവന്റെ ധ്യാനം ആധുനിക മനസ്സിനെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്

നിശ്ചലനായി ഇരിക്കുന്ന ദൈവം

ശിവന്റെ രൂപചിത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പരിചിതമായത് ഒരു യുദ്ധത്തിന്റെയോ നൃത്തത്തിന്റെയോ ദൃശ്യമല്ല. ഒരു മലമുകളിൽ, പുലിത്തോലിൽ, കണ്ണുകൾ അടച്ച്, ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുന്ന രൂപമാണ് അത്. മഹാനായ യോഗി എന്ന അർഥത്തിൽ മഹായോഗി എന്നും, ജനകീയ ഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിൽ ആദ്യത്തെ യോഗി എന്ന അർഥത്തിൽ ആദിയോഗി എന്നും അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കുന്നു.

ഈ ചിത്രം പറയുന്നത് എന്താണെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ നിറഞ്ഞ ഒരു പാരമ്പര്യത്തിൽ, ഏറ്റവും ശക്തനായ ദൈവരൂപം പലപ്പോഴും വിശ്രമിക്കുന്ന നിലയിലാണ് ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ നിശ്ചലത കഥയിലെ ഒരു ഇടവേളയല്ല. അദ്ദേഹത്തെ അദ്ദേഹമാക്കുന്നതിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണത്.

നിശ്ചലത പ്രവർത്തനത്തിന്റെ വിപരീതമല്ല

ലോകത്തിൽനിന്നുള്ള പിന്മാറ്റത്തിന്റെ ചിത്രമായി ഇതിനെ കാണാൻ എളുപ്പമാണ്. പക്ഷേ കഥകൾ പറയുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. ലോകത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ ആവശ്യമാകുമ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് നോക്കൂ.

സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് വിഷം ഉയർന്നുവരുമ്പോൾ അദ്ദേഹം അത് കുടിക്കുന്നു. മൂന്ന് നഗരങ്ങൾ ദേവന്മാർക്ക് ഭീഷണിയാകുമ്പോൾ അദ്ദേഹം വില്ലുകുലയ്ക്കുന്നു. കുടുംബത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ ആവശ്യമാകുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഭർത്താവും പിതാവുമായി ഒപ്പമുണ്ട്. നിശ്ചലതയിൽനിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, പൂർണമായും പ്രവർത്തനത്തിൽ മുഴുകി, പിന്നെ അദ്ദേഹം അതിലേക്കുതന്നെ മടങ്ങുന്നു.

ആ താളമാണ് ഇവിടെ പ്രധാനം. അദ്ദേഹം ഒരേ കാര്യം അനന്തമായി ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നില്ല. പ്രവർത്തനത്തിനും വിശ്രമത്തിനുമിടയിൽ അദ്ദേഹം സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഒന്നും മറ്റൊന്നിന്റെ പരാജയമല്ല. പ്രവർത്തനം ഉറവെടുക്കുന്നത് ധ്യാനത്തിൽനിന്നാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മാനസികത്തളർച്ച എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നു

എന്റെ ഏറ്റവും പ്രയാസകരമായ കാലങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ കാണുന്നത് അമിതമായ ജോലിയല്ല. വിശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഇടമില്ലാത്ത ജോലിയാണ്. ഇടയിൽ ശരിക്കൊന്നു നിർത്താതെ ദിവസങ്ങൾക്കുമേൽ ദിവസങ്ങൾ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നു; മനസ്സിനാകട്ടെ ഒന്നും ഇറക്കിവയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുമില്ല.

തന്റെ പരമോന്നത ദൈവരൂപത്തെ നിശ്ചലനായി ഇരിക്കുന്ന നിലയിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഒരു പാരമ്പര്യം നിശ്ശബ്ദമായി പറയുന്നത് ഇതാണ്: വിശ്രമം ജോലിയുടെ ഭാഗമാണ്, അത് തീർത്തതിനുള്ള പ്രതിഫലമല്ല. കഥയിലെ ഏറ്റവും ശക്തനായ വ്യക്തിക്കുപോലും ആ മല ആവശ്യമാണെങ്കിൽ, ബാക്കിയുള്ള നമുക്കും അതാവശ്യമാണ്.

മൗനത്തിലൂടെ സംസാരിച്ച ഗുരു

തെക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുരുവായ ദക്ഷിണാമൂർത്തി എന്നൊരു രൂപം ശിവനുണ്ട്. പരമ്പരാഗത വിവരണത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു ആൽമരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലിരിക്കുന്നു; ശിഷ്യന്മാരാകട്ടെ അദ്ദേഹത്തെക്കാൾ പ്രായമുള്ളവരാണ്. ഒരു വാക്കുപോലും പറയാതെ അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നു, അവരുടെ സംശയങ്ങൾ അലിഞ്ഞുപോകുന്നു.

ഈ കഥ പലവിധത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇത് പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിലും, ഈ ചിത്രം നമുക്ക് പ്രയോജനകരമാണ്. കൂടുതൽ പരിശ്രമിച്ചോ കൂടുതൽ സംസാരിച്ചോ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ചോ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയാത്ത ചില കാര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാം ശാന്തമാകുമ്പോഴാണ് അവ തെളിയുന്നത്. നടക്കുന്നതിനിടയിലോ കുളിക്കുന്നതിനിടയിലോ ഒരു പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ള ആർക്കും ഇതിന്റെ ചെറിയൊരു രൂപം പരിചിതമായിരിക്കും.

ആധുനിക മനസ്സിന് നഷ്ടമാകുന്നത്

നൂറു വർഷം മുമ്പ് ശാന്തമായ ഇടവേളകൾ ഏറെക്കുറെ സ്വാഭാവികമായി ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇന്ന് അവ ബോധപൂർവം തിരഞ്ഞെടുക്കണം. മനസ്സ് ഒരിക്കലും പൂർണമായി വെറുതെയിരിക്കാതിരിക്കാൻ ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന ഒരു ഉപകരണം നമ്മൾ കൂടെ കൊണ്ടുനടക്കുന്നു. തിരക്കിലായിരിക്കുന്നതിനെ ഉപകാരപ്രദമായ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യുന്നതായി നമ്മൾ തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു മലമുകളിൽ താമസിക്കുകയാണ് ഇതിനുള്ള ഉത്തരം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. കൈലാസത്തിലിരിക്കുന്ന ശിവന്റെ ചിത്രം ലോകത്തുനിന്ന് മറഞ്ഞുപോകാനുള്ള നിർദേശമല്ല. മനസ്സിന് വിശ്രമിക്കാൻ ഒരിടം വേണമെന്നും, ചെറിയ തോതിലെങ്കിലും ആ ഇടം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത് വിലപ്പെട്ടതാണെന്നുമുള്ള ഓർമപ്പെടുത്തലാണത്.

സഹായിക്കുന്ന ചില ചെറിയ കാര്യങ്ങൾ

ഇതൊന്നും ഒരു ചികിത്സയല്ല. എന്റെ അനുഭവത്തിൽ, ക്ഷീണം കടുത്ത മാനസികത്തളർച്ചയായി മാറാതിരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ചില ശീലങ്ങൾ മാത്രമാണിവ:

• ദിവസത്തിൽ ഒരു യഥാർഥ ഇടവേള. ഫോണോ സ്ക്രീനോ ഒരു ലക്ഷ്യമോ ഇല്ലാതെ പത്തു മിനിറ്റ്. ഇരിക്കുക, നടക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ജനാലയിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കുക. കൂടുതൽ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള ഒരു തന്ത്രമല്ല ഇത്. ഈ ഇടവേള തന്നെയാണ് ലക്ഷ്യം.
• ശ്വാസം പുറത്തുവിടുമ്പോൾ ഒരു മന്ത്രം. ഓം നമഃ ശിവായ എന്ന് ഏതാനും മിനിറ്റ് പതുക്കെ ചൊല്ലുക. പ്രത്യേകിച്ച് എന്തെങ്കിലും അനുഭവപ്പെടണമെന്നില്ല. ആ താളംതന്നെ അതിന്റെ ജോലി ചെയ്യും.
• ഒരു കാര്യം നിർത്തുക. മൂല്യമുണ്ടെന്നതുകൊണ്ടല്ലാതെ വെറും ശീലംകൊണ്ട് മാത്രം എന്തൊക്കെയാണ് ചെയ്യുന്നതെന്ന് ഏതാനും ആഴ്ചകൾ കൂടുമ്പോൾ സ്വയം ചോദിക്കുക. അവയിൽ ഒന്ന് നിർത്തുക.
• ഉറക്കത്തെയും ഒരു അഭ്യാസമായി കാണുക. ദിവസത്തിലെ ജോലിയുടെ ഭാഗമായി അതിനെ പരിഗണിക്കുക; ബാക്കിവരുന്ന സമയത്തേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കേണ്ട ഒന്നായല്ല.
• ഈ ആഴ്ച ഒരിക്കലെങ്കിലും വേണ്ടെന്ന് പറയുക. ചെറിയൊരു നിരാകരണം ആ മല കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു വഴിയാണ്.
• വിശ്രമം അത്യാവശ്യമാകുന്നതിനു മുമ്പേ വിശ്രമിക്കുക. ഇരിക്കാൻ ശിവൻ ലോകം തീപിടിക്കുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുന്നില്ല.

സ്നേഹപൂർവം ഒരു ഓർമപ്പെടുത്തൽ

മാനസികത്തളർച്ച ഒരു പ്രയാസകരമായ ഘട്ടം മാത്രമായിരിക്കണമെന്നില്ല. ആഴ്ചകളോളം ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരിക്കൽ പ്രിയപ്പെട്ടിരുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഉറക്കത്തെയോ മാനസികാവസ്ഥയെയോ ആരോഗ്യത്തെയോ അത് ബാധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ദയവായി ഒരു ഡോക്ടറോടോ കൗൺസിലറോടോ നിങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരാളോടോ സംസാരിക്കുക. വിശ്രമശീലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് തുണയാകാം, പക്ഷേ അവ ഉചിതമായ സഹായത്തിന് പകരമല്ല. സഹായം തേടുന്നത് വിവേകത്തിന്റെ അടയാളമാണ്, ദൗർബല്യത്തിന്റേതല്ല.

ശിവന്റെ നിശ്ചലത പഠിപ്പിക്കുന്നത്

ഒരു ജീവിതത്തിൽ തീവ്രമായ പ്രവർത്തനത്തിനും ആഴമുള്ള വിശ്രമത്തിനും ഇടമുണ്ടെന്നും അവ പരസ്പരം ശത്രുക്കളല്ലെന്നും. കരുത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്കും ഉറവെടുക്കുന്നത് നിശ്ചലതയിൽനിന്നാണെന്നും. മലമുകളിൽ ഇരിക്കുന്നയാൾ ലോകത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയല്ലെന്നും. ലോകത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ ആവശ്യമാകുമ്പോൾ ഇറങ്ങിവരുന്നത് അദ്ദേഹം തന്നെയാണ്.