ഭസ്മം ജീവിതത്തിന്റെ അനിത്യതയെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്

എന്താണ് ഭസ്മം

ചാരത്തിന്റെ സംസ്കൃതപദമാണ് ഭസ്മം. നിത്യാരാധനയിൽ ഇതിനെ വിഭൂതി എന്നും വിളിക്കുന്നു. വിഭൂതി എന്നാൽ "മഹിമ" അല്ലെങ്കിൽ "തേജസ്സ്" എന്നാണ് അർഥം. ഈ രണ്ടു വാക്കുകളും പലപ്പോഴും ഒരേ വസ്തുവിനെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ആരാധനയ്ക്കുള്ള ഭസ്മം സാധാരണയായി പരമ്പരാഗത രീതിയിലാണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. പവിത്രമായ അഗ്നിയിൽനിന്നുള്ള ചാരം ഉപയോഗിച്ചോ, ഉണങ്ങിയ ചാണകം ആചാരവിധിപ്രകാരം കത്തിച്ചോ ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നതായാണ് പൊതുവേ വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്. ചിലപ്പോൾ മറ്റു വസ്തുക്കളും ചേർക്കാറുണ്ട്. പ്രദേശം, സമുദായം, ക്ഷേത്രം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് രീതികൾ മാറും. ഭസ്മം തയ്യാറാക്കുന്നതുതന്നെ പലപ്പോഴും ഒരു അനുഷ്ഠാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ഇത് ആരാധനയ്ക്കായി തയ്യാറാക്കുന്ന ഭസ്മമാണെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കുക. ഇത് ചിതാഭസ്മമല്ല; സാധാരണ ഭക്തർ അത്തരത്തിലുള്ള ഒന്നും ഉപയോഗിക്കാറില്ല.

എല്ലാം കത്തിയമരുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നത്

ചാരം യഥാർഥത്തിൽ എന്താണെന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. വിറകായാലും പുല്ലായാലും പശുവിൽനിന്നു ലഭിക്കുന്ന ചാണകമായാലും മറ്റെന്തായാലും, പൂർണമായി കത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ ചാരമാകുന്നു. രൂപം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നതാണ് അത്.

ചാരത്തിന് ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. അതിനെ വീണ്ടും കത്തിക്കാനാവില്ല. അഗ്നി അതിന്റെ ജോലി ചെയ്തുകഴിഞ്ഞു. ശേഷിക്കുന്നത് ആ വസ്തുവിന്റെ അന്തിമാവസ്ഥയാണ്; മറ്റെല്ലാം നീങ്ങിപ്പോകുമ്പോൾ അത് കൈക്കൊള്ളുന്ന രൂപം.

ഈ പ്രതീകത്തിന്റെ കാതൽ അതാണ്. ശരീരം, പേര്, സ്വത്ത്, പദവി—ഇവയെല്ലാം രൂപങ്ങളാണ്. അവ വരുന്നു, കുറച്ചുകാലം നിലനിൽക്കുന്നു, പിന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നു. അത് ധരിക്കുന്നയാളോടൊപ്പം എപ്പോഴും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഓർമപ്പെടുത്തലാണ് ഭസ്മം.

ശിവൻ അത് ധരിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്

കാലത്തിന്റെ അധിപനായ മഹാകാലൻ എന്നാണ് ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. സംഹാരത്തിന്റെ അധിപനും അദ്ദേഹമാണ്. ചിത്രീകരണങ്ങളിൽ, അന്ത്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടാത്ത ദൈവമാണ് ശിവൻ. പാരമ്പര്യം അദ്ദേഹത്തെ ശ്മശാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത് അതൊരു ഭീതിയുടെ ഇടമായതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് മിഥ്യാധാരണകൾ അവസാനിക്കുന്ന ഇടമായതുകൊണ്ടാണ്.

ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പറയുന്ന കഥയനുസരിച്ച്, ശിവൻ തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണുകൊണ്ട് കാമദേവനെ ഭസ്മമാക്കിയതിനുശേഷം ആ ചിതാഭസ്മമാണ് ധരിക്കുന്നത്. അഹങ്കാരത്തെയും അഭിലാഷത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ വിചിന്തനം ഈ സന്ദർഭത്തെക്കുറിച്ചും പരാമർശിക്കുന്നു. മറ്റു പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഈ കഥ വ്യത്യസ്തമായി പറയുന്നു. എല്ലാം ത്യജിച്ച സന്ന്യാസിയുടെ അടയാളമായും ഭസ്മത്തെ ലളിതമായി കാണാറുണ്ട്.

രണ്ടു വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെയും സാരം ഒന്നുതന്നെയാണ്. ഭസ്മം ധരിക്കുന്നവന് കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ ഒന്നുമില്ല. കാലത്തിന് അപഹരിക്കാവുന്ന ഒന്നിനെയും അദ്ദേഹം മുറുകെപ്പിടിക്കുന്നില്ല.

ഇത് വിഷാദത്തിന്റെ സന്ദേശമല്ല

ഇതെല്ലാം മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇരുണ്ട ചിന്തകളായി വായിക്കാൻ എളുപ്പമാണ്. പക്ഷേ, ആളുകളെ ദുഃഖിപ്പിക്കാനല്ല ഈ പാരമ്പര്യം ഭസ്മത്തെ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അവരെ സ്വതന്ത്രരാക്കാനാണ്.

എല്ലാം മാറുന്നുവെന്ന് ഓർക്കുമ്പോൾ, ചില കാര്യങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുന്നു:

• ആകുലതകൾ ചെറുതാകുന്നു. നമ്മുടെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്ന പല കാര്യങ്ങളും പത്തുവർഷം കഴിയുമ്പോൾ പ്രസക്തമായിരിക്കില്ല. നൂറുവർഷം കഴിഞ്ഞാൽ അവയൊന്നും പ്രസക്തമാകില്ല.
• സമയം വിലപ്പെട്ടതാകുന്നു. രൂപം ശാശ്വതമല്ലെങ്കിൽ, നമുക്കു ലഭിച്ച ദിവസങ്ങൾ പൂർണമായ ശ്രദ്ധയോടെ ജീവിക്കാൻ അർഹമായവയാണ്.
• ആസക്തി അയയുന്നു. ആളുകളെയും ജോലിയെയും വസ്തുക്കളെയും അപ്പോഴും പൂർണമായി സ്നേഹിക്കാം; അവയെ അത്ര മുറുകെപ്പിടിക്കാതെതന്നെ.
• അന്ത്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം കുറയുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ഒരു അവസാനം ജീവിതക്രമത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്, അതിന്റെ പരാജയമല്ല.

ഭസ്മം ഒരു മുന്നറിയിപ്പല്ല. എന്താണ് പ്രധാനമെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പഴയ സുഹൃത്തിനെപ്പോലെയാണ് അത്.

മൂന്നു വരകൾ

നെറ്റിയിൽ കുറുകെ മൂന്നു വരകളായി ഭസ്മം ധരിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും സാധാരണമായി കാണുന്നത്. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നു വരകളുടെ അർഥം വിവിധ ആചാര്യന്മാർ പലവിധത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. ചിലർ അവയെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളുമായോ കാലത്തിന്റെ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളുമായോ മൂന്നു ലോകങ്ങളുമായോ ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവ വ്യാഖ്യാനങ്ങളാണ്, നിർബന്ധനിയമങ്ങളല്ല. നിങ്ങളുടെ കുടുംബപാരമ്പര്യത്തിൽ മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനം കേട്ടേക്കാം.

ഭക്തർ ഭസ്മം ധരിക്കുന്ന വിധം

ആചാരങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിലെയോ ക്ഷേത്രത്തിലെയോ പാരമ്പര്യത്തിനാണ് മുൻഗണന നൽകേണ്ടത്. പൊതുവേ പിന്തുടരുന്ന ഒരു രീതി ഇതാണ്:

• വൃത്തിയുള്ളതും ശരിയായ രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കിയതുമായ ഭസ്മം ഉപയോഗിക്കുക. ക്ഷേത്രമോ വിശ്വസനീയനായ വിൽപ്പനക്കാരനോ പോലുള്ള ആശ്രയിക്കാവുന്ന ഇടത്തുനിന്നു ലഭിക്കുന്ന ഭസ്മം ഒരു നുള്ള് എടുക്കുക.
• ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ധരിക്കുക. പലരും ഭസ്മം ധരിക്കുമ്പോൾ "ഓം നമഃ ശിവായ" എന്ന് പതുക്കെ ജപിക്കാറുണ്ട്.
• വലതുകൈയിലെ വിരലുകൾകൊണ്ട് ധരിക്കുക. നടുവിലെ മൂന്നു വിരലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നെറ്റിയിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് വരകൾ വരയ്ക്കുന്നത് ഒരു പൊതുരീതിയാണ്. ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ മറ്റു വിരലുകളോ വിരലുകൾ വയ്ക്കുന്ന മറ്റു രീതികളോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ചിലർ കൈകളിലോ നെഞ്ചിലോ ഭസ്മം ധരിക്കുന്നു.
• ആദരവോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യുക. നിലത്തേക്ക് വലിച്ചെറിയുകയോ അലക്ഷ്യമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുകയോ അരുത്.

ചിലർ നെറ്റിയുടെ നടുവിൽ അല്പം ഭസ്മം തൊടുകയോ തലയിൽ വയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്. രണ്ടു രീതികളും കാണാം. സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ പൂജാരി ചെയ്യുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുകയോ വിനയത്തോടെ ചോദിക്കുകയോ ചെയ്യുക.

പ്രായോഗികമായി ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ചില കാര്യങ്ങൾ

• ചർമവും കണ്ണുകളും. ഭസ്മം സംവേദനക്ഷമമായ ചർമത്തിലോ കണ്ണുകളിലോ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കാം. എന്തെങ്കിലും പ്രതികരണം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടാൽ ഉപയോഗം നിർത്തി ആ ഭാഗം കഴുകുക. വിപണിയിലെ ചില ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ അധിക ചേരുവകൾ ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ അവയുടെ ഉറവിടം പരിശോധിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.
• അലർജിയും ശ്വസനവും. ആസ്ത്മയോ ശ്വാസകോശസംബന്ധമായ അസുഖമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ നേർത്ത പൊടി ശ്വസിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക. മുഖത്തുനിന്ന് അകലെയുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ പുരട്ടുക.
• എവിടെനിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അത്ഭുതകരമായ രോഗശാന്തി പോലുള്ള അതിശയോക്തിപരമായ അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്ന ഉൽപ്പന്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത പുലർത്തുക. ഭസ്മം ഭക്തിപൂർവം ഉപയോഗിക്കുന്ന വസ്തുവാണ്, മരുന്നല്ല.

മഹാകാലേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭസ്മം

ക്ഷേത്രാചാരങ്ങളിലും ഭസ്മത്തിന് സ്ഥാനമുണ്ട്. ഉജ്ജയിനിലെ മഹാകാലേശ്വര ക്ഷേത്രം പുലർച്ചയ്ക്കുമുമ്പ് നടക്കുന്ന ഭസ്മ ആരതിക്ക് പ്രസിദ്ധമാണ്. ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൽ ശിവലിംഗം ഭസ്മംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കുന്നു. ഏത് തരത്തിലുള്ള ഭസ്മമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്നും സന്ദർശകർക്ക് എങ്ങനെ പങ്കെടുക്കാമെന്നും സംബന്ധിച്ച വിവരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്; കാലക്രമത്തിൽ അവ മാറിയിട്ടുമുണ്ട്. പങ്കെടുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിലവിലെ നിയമങ്ങളും ബുക്കിങ് ക്രമീകരണങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വിവരസ്രോതസ്സുകളിലൂടെ അന്വേഷിക്കുക. മഹാകാലേശ്വരനെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ ലേഖനം ഈ ക്ഷേത്രത്തെ കൂടുതൽ വിശദമായി പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു.

പ്രയാസകരമായ കാലങ്ങളിലേക്ക് ഒരു കുറിപ്പ്

ഭസ്മം അന്ത്യങ്ങളെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, ദുഃഖത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ഈ പാഠം നിങ്ങളെ മറ്റൊരു വിധത്തിൽ സ്പർശിച്ചേക്കാം. അടുത്തിടെ പ്രിയപ്പെട്ട ആരെയെങ്കിലും നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അനിത്യതയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചെന്നുവരില്ല. അത് തികച്ചും മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണ്. ദുഃഖത്തിന് നിർബന്ധിച്ച് ഒരു ആത്മീയ വ്യാഖ്യാനം നൽകേണ്ടതില്ല. ദുഃഖം താങ്ങാനാവാത്തതായി തോന്നുകയോ ഏറെനാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുകയോ ഉറക്കത്തെയോ ദൈനംദിനജീവിതത്തെയോ ബാധിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, ഒരു ഡോക്ടറുമായോ കൗൺസിലറുമായോ സംസാരിക്കുക. അടുത്തുള്ളവരുടെ പിന്തുണയും തേടുക.

ഭസ്മം പഠിപ്പിക്കുന്നത്

എല്ലാ രൂപങ്ങളും മാറുന്നു, അതിൽ നിരാശപ്പെടേണ്ടതില്ല. മുറുകെപ്പിടിക്കുന്നത് നിർത്തിയവനാണ് സ്വതന്ത്രൻ. ഓരോ അഗ്നിയും അണയുമ്പോൾ, ഇനി കത്തിക്കാനാവാത്ത എന്തോ ഒന്ന് ശേഷിക്കുന്നു.

ശിവന്റെ നെറ്റിയിലെ ഭസ്മം നഷ്ടത്തിന്റെ പ്രതീകമല്ല. നഷ്ടത്തെ ഭയപ്പെടാതാകുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നതിന്റെ പ്രതീകമാണ് അത്.