ശിവന്റെ കഴുത്തിലെ സർപ്പം: ഭയം, അഹങ്കാരം, ആത്മനിയന്ത്രണം

ആരാണ് ഈ സർപ്പം?

പാരമ്പര്യത്തിൽ, ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന സർപ്പത്തെ പൊതുവേ നാഗരാജാവായ വാസുകിയായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. സമുദ്രമഥനകഥയിൽ കടയാനുള്ള കയറായി വർത്തിച്ചതും ഇതേ വാസുകിയാണ്. ശിവൻ വിഷം കുടിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ കുറിപ്പിൽ ആ കഥ പറയുന്നുണ്ട്. പല ഭക്തരും ഈ രണ്ടു കഥകൾ തമ്മിൽ ഒരു ബന്ധം കാണുന്നു: സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് വിഷം ഉയർന്നുവരാൻ സഹായിച്ച സർപ്പമാണ് ഇപ്പോൾ ആ വിഷം കുടിച്ച ദേവന്റെ കഴുത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നത്. പാരമ്പര്യത്തിൽ ഇതിന് ഒരൊറ്റ സ്ഥിരമായ ആഖ്യാനമില്ല. അതിനാൽ രണ്ടു ദൃശ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധമായി ഇതിനെ വായിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം.

എല്ലാ ആഖ്യാനങ്ങളിലും ഒരേ പേരല്ല ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ശിവരൂപത്തിൽ ഒന്നിലധികം സർപ്പങ്ങളെ വർണിക്കുന്നുമുണ്ട്. എന്നാൽ മിക്കവയിലും പൊതുവായുള്ളത് ഈ ദൃശ്യമാണ്: അപകടകാരിയായി അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ജീവി ദേവന്റെ ശരീരത്തിൽ ശാന്തമായി വിശ്രമിക്കുന്നു.

സർപ്പം ഭയത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്

മറ്റേതെങ്കിലും ആഭരണത്തിനു പകരം എന്തുകൊണ്ട് ഒരു സർപ്പം? ഏതാണ്ട് എല്ലാ മനുഷ്യസംസ്കാരങ്ങളിലും പാമ്പ് ആദിമമായ ഒരു ഭയമാണ്. അത് വേഗത്തിൽ, നിശ്ശബ്ദമായി നീങ്ങുന്നു; മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെ ആക്രമിക്കാനും കഴിയും. പേരിട്ടു വിളിക്കാൻ കഴിയാത്തൊരു ഭയത്തിന്റെ പ്രതീകവുമാകാം അത്. ചുരുണ്ടുകൂടി കാത്തിരിക്കുന്ന പല ആശങ്കകളും നമുക്ക് അങ്ങനെയാണല്ലോ അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

ഈ രൂപത്തിൽ, ആ ജീവി ഇരിക്കുന്നത് ശിവന്റെ കഴുത്തിലാണ് — ശരീരത്തിൽ ഏറ്റവും എളുപ്പം അപകടമേൽക്കാവുന്ന ഭാഗങ്ങളിലൊന്ന്. എന്നിട്ടും ശിവന് ഒരു കുലുക്കവുമില്ല. ശിവൻ അതിനോടു പോരാടുന്നില്ല, അതിൽനിന്ന് ഓടിയകലുന്നുമില്ല. അതിനെ അവിടെ വിശ്രമിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.

നമ്മിൽ മിക്കവരും ഭയത്തോട് പുലർത്തുന്നതിൽനിന്ന് വളരെ വ്യത്യസ്തമായൊരു സമീപനമാണിത്. സാധാരണയായി നാം മൂന്നു കാര്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ചെയ്യുന്നത്: ഭയത്തോടു പോരാടുക, അതിൽനിന്ന് ഓടിയകലുക, അല്ലെങ്കിൽ അതില്ലെന്നു നടിക്കുക. ഈ രൂപം നാലാമതൊരു വഴി കാണിച്ചുതരുന്നു: ഭയം നമ്മെ ഭരിക്കാതാകുന്നത്ര മനഃസ്ഥൈര്യത്തോടെ അതിനൊപ്പം ജീവിക്കുക.

സർപ്പം അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്

അതുപോലെതന്നെ പ്രചാരത്തിലുള്ള മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനവുമുണ്ട്. പത്തി ഉയർത്തിയ മൂർഖൻ അഹങ്കാരത്തിന്റെ രൂപംകൂടിയാണ്. അത് തല ഉയർത്തി, പത്തി വിടർത്തി, യഥാർഥത്തിലുള്ളതിനെക്കാൾ വലുതായി തോന്നിക്കുന്നു.

ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ ആ ഭാവം ഇല്ലാതാകുന്നു. സാധാരണയായി കൊത്താൻ ഒരുങ്ങുകയോ ഭീഷണി പ്രകടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന പാമ്പ് അവിടെ ശാന്തവും നിരുപദ്രവകാരിയുമാണ്. അതൊരു ആഭരണമായി മാറുന്നു.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, അഹങ്കാരത്തെ മെരുക്കിയവനാണ് ശിവൻ. അതിനെ പൂർണമായി നീക്കിയിട്ടില്ല — അത് അസാധ്യവുമാണ് — അതിന്റെ കടിയേറ്റിട്ടുമില്ല. അത് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്, ഇപ്പോഴും ഒരു മൂർഖൻതന്നെ. പക്ഷേ ഭരിക്കുന്നതിനുപകരം അത് സേവിക്കുന്നു. അഹങ്കാരത്തെയും അഭിലാഷത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ വിചിന്തനത്തിൽ അഹങ്കാരത്തെ കൂടുതൽ അടുത്തറിയാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്.

സർപ്പം ഊർജത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്

യോഗ, താന്ത്രിക പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ചുരുണ്ടുകിടക്കുന്ന സർപ്പം ശരീരത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു ഊർജത്തിന്റെ പ്രതീകംകൂടിയാണ്. ഇതിനെ സാധാരണയായി കുണ്ഡലിനി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ വ്യാഖ്യാനമനുസരിച്ച്, നട്ടെല്ലിന്റെ അടിഭാഗത്ത് ചുരുണ്ടുകിടക്കുന്ന ഈ ഊർജം സാധനയിലൂടെ ഉയരുന്നു. ഗുരുക്കന്മാർ ഇതിനെ പല രീതിയിൽ വിവരിക്കുന്നു; വിവിധ സമ്പ്രദായങ്ങൾക്കിടയിൽ വിശദാംശങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. അതിനാൽ ഒരൊറ്റ സ്ഥിരസിദ്ധാന്തമായല്ല, പാരമ്പര്യത്തിലെ ഒരു ധാരയായി ഇതിനെ കാണുന്നതാണ് ഉചിതം.

ഈ വ്യാഖ്യാനം സ്വീകരിച്ചാൽ, ശിവന്റെ കഴുത്തിലെ സർപ്പം പൂർണമായി ഉണർന്നതും നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളതുമായ ശക്തിയാണ്. അത് ഉയരത്തിൽ, അയവോടെ, നിശ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

സർപ്പത്തിന്റെ ചുറ്റുകൾക്കുള്ള അർഥം

കഴുത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള സർപ്പത്തിന്റെ ചുറ്റുകൾക്കും ചില ഗുരുക്കന്മാർ അർഥം നൽകുന്നുണ്ട്. മൂന്നു ചുറ്റുകളെ ത്രിഗുണങ്ങളായോ ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി എന്നീ കാലങ്ങളായോ കാണുന്നത് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ വ്യാഖ്യാനങ്ങളാണ്; നിങ്ങളുടെ കുടുംബപാരമ്പര്യത്തിൽ മറ്റു വ്യാഖ്യാനങ്ങളും കേട്ടേക്കാം. അവയ്ക്കെല്ലാം പൊതുവായൊരു ആശയമുണ്ട്: സർപ്പം ശിവനെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, ശിവന്റെ നിശ്ചലതയ്ക്കുള്ളിൽ അത് അടങ്ങിനിൽക്കുന്നു.

സർപ്പവും നീലകണ്ഠവും

സമുദ്രത്തിൽനിന്നുയർന്ന വിഷം വിഴുങ്ങുകയോ തുപ്പിക്കളയുകയോ ചെയ്യാതെ കഴുത്തിൽ തടഞ്ഞുനിർത്തിയതിനാലാണ് ശിവന്റെ കണ്ഠം നീലനിറമായത്. നീലകണ്ഠൻ എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവവും ഇതുതന്നെ. നഷ്ടങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ വിചിന്തനത്തിൽ ഇത് കൂടുതൽ വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്. സർപ്പം വിശ്രമിക്കുന്നതും അതേ സ്ഥാനത്താണ് എന്നത് യാദൃച്ഛികമല്ല.

വിഷവും സർപ്പവും അപകടകരമായവയാണ്. അപകടവുമായി സമരസപ്പെട്ട ഒരാളുടെ കഴുത്തിൽ അവ ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ രൂപം കാണിക്കുന്ന ആത്മനിയന്ത്രണം അതാണ്: ഭയപ്പെടുന്നവയുടെ അഭാവമല്ല, അവയെ വഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന മനഃസ്ഥൈര്യം.

യഥാർഥ ആത്മനിയന്ത്രണം എങ്ങനെയിരിക്കും?

ആത്മനിയന്ത്രണം കൈവന്നാൽ ഭയം ഇല്ലാതാകുമെന്ന് കരുതാൻ എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ഈ രൂപം പറയുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. സർപ്പം ഇപ്പോഴും സർപ്പംതന്നെ. വിഷം ഇപ്പോഴും വിഷംതന്നെ. മാറിയിരിക്കുന്നത് അവയെ വഹിക്കുന്നയാളാണ്.

ഇതിൽനിന്ന് നിത്യജീവിതത്തിൽ പ്രയോഗിക്കാവുന്ന ചില ആശയങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.

• ഭയത്തെ കൊന്നൊടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് നിർത്തൂ. നാം സുരക്ഷിതരായിരിക്കുന്നതിൽ ഭയത്തിനും ഒരു പങ്കുണ്ട്. അതിനെ ഇല്ലാതാക്കുകയല്ല ലക്ഷ്യം; തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ അതിനെ അനുവദിക്കാതിരിക്കുകയാണ്.
• ഭയത്തെ നേരിട്ടു നോക്കൂ. നിങ്ങൾ നേരെ നോക്കിക്കണ്ട പാമ്പിനെക്കാൾ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത് മുറിയുടെ മൂലയിൽ പതുങ്ങിയിരിക്കുന്ന പാമ്പാണ്. ഭയത്തിന് പേരിടുന്നതും കൃത്യമായി എന്തിനെയാണ് ഭയപ്പെടുന്നതെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതും അതിന്റെ തീവ്രത കുറയ്ക്കുന്നു. ഉള്ളിലെ ഭയങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ വിചിന്തനത്തിൽ ഇത് വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്.
• അഹങ്കാരത്തെ ശാന്തമാക്കൂ. നിങ്ങൾ പത്തി ഉയർത്തുന്നതുപോലെ പെരുമാറുമ്പോഴും സ്വന്തം നിലപാടിനെ പ്രതിരോധിക്കുമ്പോഴും ഉള്ളതിലും വലിയ ആളായി തോന്നിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും അത് ശ്രദ്ധിക്കൂ. ശാന്തമായ നിലപാടിനാണ് സാധാരണയായി കൂടുതൽ കരുത്തുള്ളത്.
• നിങ്ങൾക്ക് മനഃസ്ഥൈര്യം നൽകുന്നതെന്തെന്ന് കണ്ടെത്തൂ. അപകടമില്ലാത്തതുകൊണ്ടല്ല ശിവൻ ശാന്തനായിരിക്കുന്നത്. ആ ശാന്തത വരുന്നത് ആഴത്തിലുള്ള ആന്തരിക നിശ്ചലതയിൽനിന്നാണ്. ദിവസേനയുള്ള ഒരു അഭ്യാസം — ഏതാനും മിനിറ്റ് ജപമോ ശാന്തമായ ശ്വസനമോ ആയാലും — അതിൽ അൽപമെങ്കിലും വളർത്താൻ സഹായിക്കും.
• യഥാർഥ അപകടങ്ങളെ ഗൗരവമായി കാണൂ. ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നത് വീണ്ടുവിചാരമില്ലായ്മയല്ല. യഥാർഥ ഭീഷണികളെ അശ്രദ്ധമായി നേരിടാൻ പാരമ്പര്യം നിങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല.

യഥാർഥ പാമ്പുകളെക്കുറിച്ച് ഒരു വാക്ക്

ഈ പ്രതീകാർഥങ്ങൾ പുരാതനവും ആഴമുള്ളവയുമാണ്. എന്നാൽ യഥാർഥ പാമ്പുകളെ പ്രതീകങ്ങളായി കാണാനാവില്ല. ദയവായി വന്യപാമ്പുകളെ കൈകാര്യം ചെയ്യുകയോ അവയോടൊപ്പം ഫോട്ടോയ്ക്ക് പോസ് ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുകയോ അരുത്. നാഗപഞ്ചമിക്ക് പാമ്പുകൾക്ക് പാൽ നൽകുന്നത് പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഒരു ആചാരമാണ്. പാൽ പാമ്പുകളുടെ സ്വാഭാവിക ആഹാരമല്ലെന്നും അത് അവയ്ക്ക് ദോഷം ചെയ്യാമെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി വന്യജീവി വിദഗ്ധർ ഇതിനെതിരെ ഉപദേശിക്കുന്നു. ശിവക്ഷേത്രത്തിലോ നാഗത്തിന്റെ ശിലാപ്രതിമയിലോ പാൽ സമർപ്പിക്കുന്നത് ഈ ആചാരം നിലനിർത്താനുള്ള കൂടുതൽ കരുണയുള്ള മാർഗമാണ്.

ആർക്കെങ്കിലും പാമ്പുകടിയേറ്റാൽ, അത് അടിയന്തര ചികിത്സ ആവശ്യമായ സാഹചര്യമായി കണ്ട് ഉടൻ ആശുപത്രിയിലെത്തുക. ആചാരങ്ങളെയോ വീട്ടുവൈദ്യങ്ങളെയോ ആശ്രയിക്കരുത്. നാഗപഞ്ചമി ചാന്ദ്രകലണ്ടർ അനുസരിച്ചായതിനാൽ അതിന്റെ തീയതികൾ ഇവിടെ നൽകുന്നില്ല.

സ്നേഹപൂർവം ഒരു ഓർമപ്പെടുത്തൽ

ഭയം ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ ഒരു ഭയമോ ഫോബിയയോ നിങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നത്ര ശക്തമായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് പാനിക് അറ്റാക്കുകൾ ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കിൽ, ദയവായി ഒരു ഡോക്ടറുമായോ കൗൺസിലറുമായോ സംസാരിക്കുക. ആ സഹായത്തോടൊപ്പം ആത്മീയ അഭ്യാസങ്ങൾ തുടരാം. പക്ഷേ അവ ചികിത്സയ്ക്ക് പകരമല്ല.

സർപ്പം പഠിപ്പിക്കുന്നത്

നാം ഏറ്റവും ഭയപ്പെടുന്ന ഒന്നുപോലും, അതിനെ വഹിക്കാനുള്ള മനഃസ്ഥൈര്യം നമുക്കുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു ആഭരണമായി മാറാം. അഹങ്കാരത്തെ അമിതപ്രാധാന്യം നൽകാതെ കൂടെ കൊണ്ടുനടക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. അപകടകരമായതിനെ തോൽപ്പിക്കുന്നതിലല്ല, അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പെടാതിരിക്കുന്നതിലാണ് യഥാർഥ ആത്മനിയന്ത്രണം.

അടുത്ത തവണ ആ രൂപം കാണുമ്പോൾ സർപ്പത്തെ നോക്കൂ. പിന്നെ, അത് ശിവനെ എത്ര കുറച്ചുമാത്രം അലട്ടുന്നുവെന്നും നോക്കൂ.